Cyborg
Cyborg #21 - 06/2021

#21 - 06/2021

Reality shop (η πραγματικότητα σαν εμπόρευμα)

Cyborg 21

Υπουργείο πραγματικότητας

Ποιά θα ήταν, άραγε, τα καθήκοντα ενός νεοεκλεγμένου πολιτικού άρχοντα “μεγάλης δύναμης” (πρώην υπερδύναμης) σαν τον (νυσταλέο) Jo Biden αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων του; Πολλά και διάφορα - θα πει κάποιος. Σωστά. Όμως οι καθεστωτικοί New York Times με ενυπόγραφο άρθρο (Kevin Roose) στις 2 Φλεβάρη του 2021 είχαν να προτείνουν στον Biden και στην κυβέρνησή του ένα από πρώτη ματιά πρωτοφανές καθήκον: ...Να λύσουν την αμερικανική “κρίση πραγματικότητας” (reality crisis)...
Ας παρακολουθήσουμε σημεία της σκέψης πάνω στο ζήτημα “κρίση πραγματικότητας”, όπως εκτέθηκαν τότε:

Το προηγούμενο μήνα, εκατομμύρια Αμερικάνων παρακολούθησαν την προεδρική ορκωμοσία του Biden και την ομιλία του, όπου ζήτησε μια νέα εποχή Αμερικανικής ενότητας.
Όμως πολλοί άλλοι Αμερικάνοι δεν έδιναν σημασία στην ομιλία του κ. Biden. Ήταν πολύ απασχολημένοι βλέποντας video στο youtube που υποστηρίζαν ότι η ορκωμοσία ήταν ένα προβιντεοσκοπημένο ψέμα που είχε τραβηχτεί στο Hollywood.
Ή έλιωναν στα chats της ομάδας QAnon, προσπαθώντας να καταλάβουν γιατί ο πρώην πρόεδρος Donald J. Trump δεν διέκοπτε την ομιλία του κ. Biden για να κηρύξει στρατιωτικό νόμο και να ανακοινώσει την μαζική σύλληψη σατανικών παιδεραστών.
Ή μπορεί να είχαν γυρίσει τις τηλεοράσεις τους στο OAN όπου ένας παρουσιαστής προωθούσε την αβάσιμη θεωρία ότι ο κ. Biden “δεν εκλέχτηκε πραγματικά απ’ τον λαό”.
...
Το μπερδεμένο, χαοτικό πληροφοριακό οικοσύστημα που παράγει αυτές τις παραπλανημένες πεποιθήσεις δεν βάζει απλά σε κίνδυνο κάποιο μεγαλόπνοο ιδεώδες περί εθνικής ενότητας. Με ενεργητικό τρόπο επιδεινώνει τα μεγαλύτερα εθνικά μας προβλήματα, και βάζει περισσότερη δουλειά σ’ όσους προσπαθούν να τα λύσουν. Και εγείρει μια σημαντική ερώτηση προς την κυβέρνηση Biden: Πώς μπορείτε να ενώσετε μια χώρα στην οποία εκατομμύρια άνθρωποι έχουν διαλέξει να δημιουργήσουν την δική τους εκδοχή πραγματικότητας;
...
Διάφοροι ειδικοί με τους οποίους μίλησα σχολίασαν ότι η διοίκηση Biden πρέπει να δημιουργήσει μια δι-υπηρεσιακή ομάδα δράσης για να αντιμετωπίσει την παραπληροφόρηση και τον εσωτερικό εξτρεμισμό, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε κάτι σαν “τσάρο της πραγματικότητας”.
Μοιάζει λίγο δυστοπικό, θα συμφωνήσω. Αλλά ας το δούμε.
...

Θα μπορούσε κάποιος από απροσεξία να νομίσει ότι το “πρόβλημα” που περιγράφεται είναι η αλήθεια... Λάθος. Η λέξη “αλήθεια” στα αγγλικά λέγεται truth· ο αρθρογράφος όμως μιλάει περί reality. Για την πραγματικότητα. Υπάρχουν σοβαρές διαφορές ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο έννοιες, την έννοια της αλήθειας και την έννοια της πραγματικότητας· και η χρήση της δεύτερης εκεί όπου κάποιος θα νόμιζε ότι είναι η θέση της πρώτης έχει ιστορικές και πολιτικές εξηγήσεις και σκοπιμότητες, που θα δούμε στη συνέχεια.

Η αλήθεια (μια έννοια που έφτασε σε φιλοσοφικό ύψος) θεωρείται σαν κάτι απόλυτο· σε αντίθεση με την πραγματικότητα που θεωρείται εμπειρική, αισθητηριακή, και ως ένα βαθμό επιτρεπτά υποκειμενική. Η αλήθεια, επίσης, μπορεί να υποστηριχτεί σαν διαχρονική, σαν αιώνια· σε αντίθεση με την πραγματικότητα που μπορεί κάλιστα να είναι εξελισσόμενη, συγκυριακή. Με άλλα λόγια είναι στην έννοια της πραγματικότητας (και όχι της αλήθειας) που μπορεί να γίνει δεκτός ένας βαθμός υποκειμενισμού και σχετικότητας.Οπωσδήποτε έτσι μένει υπό συζήτηση το ποιός είναι αυτός ο “βαθμός”, ανάλογα με διάφορες συνθήκες.

Να γιατί, λοιπόν, οι καθεστωτικοί NYT μιλούν για “κρίση πραγματικότητας” και όχι “κρίση αλήθειας”: επειδή μέσα και πίσω απ’ τις λέξεις που χρησιμοποιούν αναφέρονται σε κάτι πολύ πλατύτερο και βαθύτερο απ’ τις όποιες αντιδράσεις των οπαδών του Τραμπ. Αναφέρονται στη διαμόρφωση και στον έλεγχο του υποκειμενισμού και της σχετικότητας / των διαφοροποιήσεων στις απόψεις και στις πεποιθήσεις μέσα στην αμερικάνικη κοινωνία. Και, κατ’ επέκταση, επίσης σε άλλες (ίσως και όλες τις) πρωτοκοσμικές.
Κάτω απ’ τους όρους “κρίση πραγματικότητας” και “τσάρος πραγματικότητας” εννοείται το ζήτημα της ιδεολογικής, “πληροφοριακής” και αισθητηριακής (ας το θυμηθούμε: η έννοια της πραγματικότητας είναι, βασικά, εμπειρική / αισθητηριακή) διαχείρισης των υπηκόων, σε συνθήκες (λέμε...) 4ης βιομηχανικής επανάστασης.

Reality shows

Η πραγματικότητα (και όχι η αλήθεια) σαν θέαμα, σαν κλάδος τηλεοπτικών προγραμμάτων, εμφανίστηκε σ’ αυτό ακριβώς το κράτος και σ’ αυτήν την κοινωνία όπου τώρα κάποιοι, όχι τυχαία, συζητούν την “ρύθμισή” της, στις ηπα, πριν σχεδόν 30 χρόνια. Το 1992 με το “reality show” σήριαλ The Real World: εφτά έως οκτώ ενήλικες και των δύο φύλων, τυχαίοι και άγνωστοι μεταξύ τους, τοποθετούνταν (επί πληρωμή) σ’ ένα κοινό σπίτι σε μια πόλη την οποία κανένας τους δεν γνώριζε και δεν είχε ξαναπάει, υπό διαρκή βιντεοσκόπηση, 24 ώρες το 24ωρο, 7 μέρες την εβδομάδα.

Στην πρώτη “σαιζόν” οι 7 τυχαίοι συγκάτοικοι έζησαν και βιντεοσκοπήθηκαν απ’ τις 16 Φλεβάρη ως τις 18 Μάη  του 1992· η προβολή των επιλεγμένων / μονταρισμένων “επεισοδίων” ξεκίνησε 3 ημέρες μετά. Οι αντιδράσεις των αμερικάνων “ειδικών” τηλεοψίας ήταν ανάμικτες· το κοινό όμως αγκάλιασε το σήριαλ κι αυτού του είδους την Θεαματικοποίηση - της - πραγματικότητας, με αποτέλεσμα το Real World να συνεχίσει επί 25 χρόνια, ως το 2017. Εν τω μεταξύ είχε αγκαλιαστεί το ίδιο θερμά το Big Brother (ολλανδική εφεύρεση, ξεκίνησε το 1999, ως τον Σεπτέμβρη του 2019 είχαν προβληθεί 448 “σαιζόν” σε πάνω από 54 κράτη...)· το Survivor (αγγλο-σουηδική εφεύρεση, ξεκίνησε το 1997) και άλλα. Μέσα σε 3 δεκαετίες τα reality shows έγιναν μια διακριτή διεθνής βιομηχανία· αλλά, επίσης, και ένα πολιτισμικό / ιδεολογικό φαινόμενο που ξεχύλισε πέρα απ’ την ως τότε κλασσική τηλεοψία, εισάγοντας ή αναδεικνύοντας καινούργια ποιοτικά δεδομένα.
Με δεδομένη την μακριά ιστορία τόσο του κινηματογράφου όσο και της τηλεόρασης στη σκηνοθεσία (της πραγματικότητας: ταινίες, κλασσικά σήριαλ) τι ήταν εκείνο που έκανε την πραγματικότητα - σαν - θέαμα καινούργια, δημοφιλή, μαζική τάση απ’ την δεκαετία του 1990 και μετά, κατ’ αρχήν στις καπιταλιστικά αναπτυγμένες δυτικές κοινωνίες; Δεν είναι δύσκολο να το καταλάβουμε: η (μέση) κοινωνική πεποίθηση ότι στα show της πραγματικότητας ΔΕΝ υπάρχει σκηνοθεσία, αφού ΔΕΝ “παίζουν” ηθοποιοί, επαγγελματίες ή ερασιτέχνες, πάνω σε προδιαγεγραμμένο σενάριο... Αλλά επίσης η νομιμοποίηση του διευρυμένου μπανιστηριού, της αδιακρισίας δηλαδή του να παρακολουθεί ο καθένας (η καθεμιά), με ασφάλεια και απο κάποια απόσταση, τις ζωές των άλλων.

[...]

...η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Cyborg.
[ σημεία διακίνησης ]

Ziggy Stardust

κορυφή