Cyborg
Cyborg #20 - 02/2021

#20 - 02/2021

Γενετική, βιομετρία και η «πληροφοριοποίηση του σώματος»

Εισαγωγή

Σε ένα έργο αφιερωμένο στην βιομετρία, μπορεί να μην φαίνεται αυτονόητο να αφιερωθεί πολλή προσοχή στην γενετική. Η γενετική είναι μια πολύ ειδική περίπτωση στην κατηγορία των βιομετρικών τεχνολογιών· μερικοί θα υποστήριζαν ότι λόγω του ιδιαίτερου χαρακτήρα της δεν ανήκει καν στην ίδια κατηγορία. Η «γενετική» είναι ένα όρος που καλύπτει ένα ευρύ φάσμα θεωριών, πρακτικών και τεχνολογιών, που μόνο μερικές από αυτές συμπίπτουν με τις πρακτικές και τις τεχνολογίες της βιομετρίας.
Από την άλλη πλευρά, η γενετική μπορεί να θεωρηθεί ως η επιτομή μιας γενικότερης ανάπτυξης, στην οποία συμβάλλουν όλες οι βιομετρικές τεχνολογίες. Μια ανάπτυξη που μπορεί να χαρακτηριστεί ως η πληροφοριοποίηση του σώματος, ένα σχετικά νέο φαινόμενο στο οποίο το ανθρώπινο σώμα φαίνεται να επαναπροσδιορίζεται ως μια οντότητα κατασκευασμένη από πληροφορίες. Είναι σε αυτό το φαινόμενο, της εμφάνισης του σώματος ως πληροφορία, όπου οι παρατηρήσεις για την γενετική σε αυτό το κεφάλαιο θα αναφέρονται.

Σχετικές τρέχουσες εξελίξεις. Τράπεζες DNA: όλο και πιο ολοκληρωμένες βάσεις δεδομένων.

Η κύρια χρήση της γενετικής ως τεχνολογία βιομετρικής ταυτοποίησης είναι στην εγκληματολογική αναγνώριση υπόπτων. Τα στοιχεία που βασίζονται στην αναγνώριση DNA έχουν γίνει αποδεκτά ως νόμιμη απόδειξη σε πολλές χώρες, και οι αστυνομίες χρησιμοποιούσαν σε σταθερή βάση την συλλογή και την αποθήκευση πληροφοριών DNA από υπόπτους και κατάδικους.

Κατά την τελευταία δεκαετία η τάση ήταν αυτές οι βάσεις δεδομένων να γίνονται όλο και πιο περιεκτικές. Για παράδειγμα, στην Ολλανδία, το κριτήριο για ένταξη στην τράπεζα DNA της εθνικής αστυνομίας ήταν να είναι κάποιος ύποπτος για έγκλημα με οκταετή ποινή φυλάκισης. Το 2001 αυτό άλλαξε σε τέσσερα χρόνια και επί του παρόντος, συζητούνται προτάσεις για την αποθήκευση κυτταρικού υλικού και DNA κάθε ατόμου που έχει καταδικαστεί, επιτρέποντας τη δημιουργία προφίλ υπόπτων, προσδιορίζοντας τα χαρακτηριστικά της εμφάνισης στην βάση του ίχνους DNA. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, τον αναγνωρισμένο «παγκόσμιο ηγέτη» σε εγκληματολογικές βάσεις δεδομένων DNA, το κριτήριο για ένταξη έχει προχωρήσει από όσους καταδικάζονται για έγκλημα, σε όσους κατηγορούνται και στη συνέχεια το 2004, απλώς σε όσους συλλαμβάνονται. Σε διεθνή επίπεδο, οι συζητήσεις για την αύξηση της συνεργασίας στους τομείς της ασφάλειας, της επιβολής του νόμου και της αστυνόμευσης, περιλαμβάνουν την ιδέα ανταλλαγής δεδομένων DNA. Σύμφωνα με μια ερευνητική ανακοίνωση του Wellcome Trust, μια σειρά οργανισμών συμμετέχουν επί του παρόντος στην ανάπτυξη και την προώθηση βάσεων δεδομένων DNA σε ολόκληρη την ΕΕ. Για παράδειγμα: ο European DNA Profiling Group (EDNAP), υπάρχει από το 1988 με σκοπό την καθιέρωση συστηματικών διαδικασιών για τον διαμοιρασμό δεδομένων σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή κοινότητα· ο Standardization of DNA Profiling in the European Union (STADNAP) προωθεί την συνεργασία σε ολόκληρη την ΕΕ, με την αξιοποίηση των προφίλ DNA για την ανίχνευση των «μετα-κινούμενων κατ’ εξακολούθηση παραβατών» (mobile serial offenders)· και το European Network of Forensic Science Institutes  (ENFSI) έχει παρόμοιες φιλοδοξίες με την τυποποίηση εγκληματολογικών πρακτικών για την υποστήριξη της αστυνόμευσης σε ολόκληρη την ΕΕ. Η ίδια η ΕΕ παρέχει χρηματοδότηση (όπως, για παράδειγμα, στο STADNAP) για να εξασφαλίσει τις βέλτιστες πρακτικές που είναι ικανές να διευκολύνουν την αυξημένη δια-κίνηση δεδομένων μεταξύ όλων των αρμοδίων.

Το θέμα είναι ότι, για τους σκοπούς της ποινικής έρευνας, τέτοιες βάσεις δεδομένων γίνονται πιο αποτελεσματικές όσο μεγαλύτερες και πιο περιεκτικές είναι. Αυτό το γεγονός είναι ο λόγος που, μόλις ξεκινήσει, η συλλογή υλικού από όλο και μεγαλύτερα τμήματα του πληθυσμού γίνεται πιο ελκυστική· οι πιο ένθερμοι υποστηρικτές υποστηρίζουν ότι θα είχε νόημα να ληφθεί δείγμα από ολόκληρο τον πληθυσμό, για παράδειγμα με μια ρουτίνα συλλογής DNA από κάθε νεογέννητο. Ωστόσο, συμπεριλαμβάνοντας ολόκληρο τον πληθυσμό, πρακτικά μειώνεται η αποτελεσματικότητα των βάσεων δεδομένων για τους σκοπούς έρευνας, δεδομένου ότι το 99% των εγγεγραμμένων δεν θα εμπλακούν σε εγκληματικές ενέργειες ούτως ή άλλως, αυξάνοντας έτσι τις πιθανότητες για παραγωγή μεγάλου αριθμού ψευδών θετικών, και αυξάνοντας την δυσκολία της επιλογής των σχετικών αντιστοιχήσεων από τις άσχετες. Στο πλαίσιο της αυξανόμενης (διεθνούς) ανταλλαγής και της απόδοσης μιας δια-λειτουργικότητας των διασκορπισμένων συστημάτων και βάσεων δεδομένων, αξίζει να σημειωθεί η ύπαρξη μεγάλων βιολογικών δειγματοληπτικών τραπεζών στον ιατρικό τομέα. Στην πορεία διάφορων προγραμμάτων εξέτασης πληθυσμών, μεγάλος αριθμός αίματος, δείγματα ούρων, κυτταρικού υλικού κ.α. αποθηκεύονται σε νοσοκομεία και ιατρικά ερευνητικά κέντρα σε όλο τον κόσμο. Δυνητικά, αυτά μπορούν να παρέχουν το υλικό για ανάλυση DNA, αν αυτό μπορεί ποτέ να κριθεί απαραίτητο και νόμιμο.

Cyborg

Από το δακτυλικό αποτύπωμα στη δημιουργία προφίλ (profiling)

Ο όρος «δακτυλικό αποτύπωμα-DNA» (DNA-fingerprint),  που χρησιμοποιείται μερικές φορές αντί του όρου «ταυτοποίηση DNA», αναφέρεται στο γεγονός ότι οι γενετικές πληροφορίες που χρησιμοποιούνται στην DNA τεχνολογία ταυτοποίησης δεν αποδίδουν πληροφορίες για το άτομο που εμπλέκεται πέρα από το ταίριασμα της ταυτότητας. Για τον λόγο αυτό, πολλά ζητήματα προστασίας της ιδιωτικότητας και των δεδομένων δεν θεωρήθηκαν σχετικά με την τεχνολογία αναγνώρισης DNA. Οι πολυμορφισμοί που χρησιμοποιούνται από αυτήν την τεχνολογία θεωρούνταν ότι δεν κωδικοποιούσαν τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ή προδιαθέσεις. Ωστόσο, με τις τρέχουσες τεχνολογίες, αυτό δεν ισχύει πλέον. Η πρόσφατη «UK Police Science & Technology Strategy 2003-2008», για παράδειγμα, επιβεβαιώνει τη δέσμευση για ανάπτυξη της ικανότητας «προσδιορισμού των χαρακτηριστικών των παραβατών από το DNA». Η British Forensic Science Service (FSS) ερευνά εδώ και κάποιο καιρό την δυνατότητα της πρόβλεψης των φυσικών χαρακτηριστικών των ατόμων. Δημιούργησαν μια «βάση κοκκινο-μάλλιδων» που ισχυρίζονται ότι αναγνωρίζει το «84% των κοκκινο-μάλλιδων», και τώρα προσφέρουν στην αστυνομία μια «υπηρεσία εθνοτικής διαστάυρωσης» που ισχυρίζεται ότι είναι ικανή να διακρίνει - με άγνωστο βαθμό βεβαιότητας - την εθνική καταγωγή από τα προφίλ DNA. Το FSS ερευνά επί του παρόντος την αναγνώριση μιας σειράς άλλων φαινοτυπικών χαρακτηριστικών, όπως τα χαρακτηριστικά του προσώπου, το ύψος και το χρώμα των ματιών. Αυτές οι φιλοδοξίες επίσης συνδέονται με ένα άλλο σημαντικό και γρήγορα επεκτεινόμενο τρόπο αναγνώρισης χαρακτηριστικών από το DNA που παρέχεται από την «χαρτογράφηση του απλότυπου (haplotype)» - για παράδειγμα, η βάση δεδομένων Y-STR που προσπαθεί να κάνει μια «αξιολόγηση της διαστρωμάτωσης του ανδρικού πληθυσμού μεταξύ των ευρωπαίων και των παγκόσμιων πληθυσμών». Όλες αυτές οι τεχνολογικές εξελίξεις που περιλαμβάνουν την εξέταση των «κωδικοποιημένων περιοχών» του ανθρώπινου γονιδιώματος αναδύουν νέα ζητήματα πολιτικής και ηθικής για όσους εμπλέκονται στη χρήση γενετικών πληροφοριών για την διερεύνηση εγκλημάτων.

[...]

...η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Cyborg.
[ σημεία διακίνησης ]

Genetics, biometrics and the informatization of the body
Irma van der Ploeg, Ann Ist Super Sanita, 2007

μετάφραση / απόδοση W.

κορυφή