Cyborg
Cyborg #22 - 10/2021

#22 - 10/2021

Η μηχανολογία του πνεύματος

Στιγμιότυπο πρώτο:

Προγραμματισμένοι βιο-υπολογιστές. Κανένας μας δεν μπορεί να ξεφύγει από την ίδια μας τη φύση, τη φύση μας ως προγραμματιζόμενων οντοτήτων. Κάθε ένας από μας μπορεί στην κυριολεξία να μην είναι τίποτα άλλο πέρα από τα προγράμματά μας· τίποτα λιγότερο, τίποτα περισσότερο.
Παρά τη μεγάλη ποικιλία των διαθέσιμων προγραμμάτων, οι περισσότεροι από μας διαθέτουμε μόνο ένα περιορισμένο σύνολο προγραμμάτων. Ορισμένα από αυτά είναι εγγεγραμμένα μέσα μας. Στις απλούστερες μορφές ζωής, η εγγραφή των προγραμμάτων οφείλεται στο γενετικό κώδικα, φτάνοντας μέχρι τους πλήρως ανεπτυγμένους, αναπαραγόμενους κατά την ενηλικίωση οργανισμούς. Τα λειτουργικά μοτίβα συμπεριφοράς, τα μοτίβα δράσης και αντίδρασης καθορίζονταν από τις αναγκαιότητες της επιβίωσης, της προσαρμογής σε βραδείες μεταβολές του περιβάλλοντος και της μεταβίβασης του κώδικα στους απογόνους.
Τελικά εμφανίστηκε κάποια στιγμή ο εγκεφαλικός φλοιός ως ένας νέος, επεκτεινόμενος και ανωτέρου επιπέδου υπολογιστής με τη δυνατότητα να ελέγχει τα δομικώς κατώτερα επίπεδα του νευρικού συστήματος, τις κατώτερες εγγραφές προγραμμάτων. Για πρώτη φορά άρχισαν να εμφανίζονται μαθησιακές συμπεριφορές και μια πιο γρήγορη προσαρμογή σε ένας ταχέως μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Επιπλέον, καθώς αυτός ο νέος φλοιός επεκτεινόταν κατά το πέρασμα εκατομμυρίων ετών, έφτασε σε ένα κρίσιμο μέγεθος. Σε αυτό το επίπεδο οργάνωσης, μια νέα δυνατότητα αναδύθηκε: το να μαθαίνεις πώς να μαθαίνεις.»

Στιγμιότυπο δεύτερο:

«Αν σου έδινα ένα τρίτο μάτι, και αυτό το μάτι μπορούσε να δει την υπεριώδη ακτινοβολία, τότε αυτή θα ήταν μια λειτουργία που θα ενσωματωνόταν σε ο,τιδήποτε κάνεις. Αν σου έδινα ένα τρίτο αυτί με τη δυνατότητα να ακούει πολύ υψηλές συχνότητες, όπως μια νυχτερίδα ή ένα φίδι, τότε θα ενσωμάτωνες όλες αυτές τις αισθήσεις μέσα στα εμπειρικά σου βιώματα και θα τις χρησιμοποιούσες προς όφελός σου. Αν μπορείς να δεις τη νύχτα, τότε είσαι καλύτερος από κάποιον που δεν μπορεί.
Ας πούμε ότι σου έδινα ένα τρίτο χέρι και μετά ένα τέταρτο. Θα γινόσουν πιο ικανός, θα μπορούσες να κάνεις περισσότερα πράγματα, σωστά; Και αν μπορούσες να ελέγχεις τέσσερα χέρια με την ίδια ευκολία που χειρίζεσαι δύο χέρια, τότε θα μπορούσες να βγάζεις τη διπλή δουλειά σε σχέση με το σύνηθες επίπεδό σου. Είναι τόσο απλό. Αυξάνεις την παραγωγικότητά σου ώστε να μπορείς να κάνεις ό,τι θες να κάνεις.»

Στιγμιότυπο τρίτο:

«Επικεντρωνόμαστε σε ένα συγκεκριμένο είδος εκμάθησης: την εκμάθηση γνωστικών ικανοτήτων. Η υπόθεση από την οποία ξεκινάμε είναι ότι, σε κάποιες βέλτιστες στιγμές κατά τη διαδικασία εκπαίδευσης, η επακριβής διέγερση περιφερικών νεύρων μπορεί να ενισχύσει την απελευθέρωση διαφόρων χημικών ουσιών στον εγκέφαλο, όπως η ακετυλχολίνη, η ντοπαμίνη, η σεροτονίνη και η νορεπινεφρίνη που με τη σειρά τους προάγουν και ενδυναμώνουν νευρωνικές συνδέσεις στον εγκέφαλο. Πρόκειται για τους λεγόμενους νευρο-διαμορφωτές που συμβάλλουν στη ρύθμιση της συναπτικής πλαστικότητας, της διαδικασίας εκείνης μέσω της οποίας συνδέσεις μεταξύ νευρώνων αλλάζουν κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης ώστε να βελτιωθεί η λειτουργία του εγκεφάλου. Μέσω του συνδυασμού περιφερικής νευροδιέγερσης και συμβατικών πρακτικών προπόνησης, σκοπεύουμε να αξιοποιήσουμε τα ενδογενή νευρικά κυκλώματα για να βελτιώσουμε τη διαδικασία εκμάθησης, διευκολύνοντας τη συνέργεια και το συντονισμό των νευρωνικών δικτύων που είναι υπεύθυνα για τις γνωστικές λειτουργίες.»

Όλα τα παραπάνω αποσπάσματα θα μπορούσαν εύκολα να προέρχονται από κάποιο δυστοπικό έργο επιστημονικής φαντασίας. Στο πρώτο από αυτά φαντάζεται ίσως κανείς τον χαρακτήρα του φιλοσόφου – οραματιστή με την ήρεμη, βαθιά φωνή να παραδίδει κάποια διάλεξη ως εισαγωγή στα βασικά θεματικά μοτίβα του έργου. Στο δεύτερο, ένα βίντεο παίζει στις εναέριες διαφημιστικές γιγαντο-οθόνες της πόλης, διαλαλώντας την πραμάτεια της μοχθηρής εταιρείας-κολοσσού που λειτουργεί σαν δεύτερη κυβέρνηση μέσα στον κόσμο του έργου. Στο τρίτο, ένας επιστήμονας στο μισθολόγιο της εταιρείας, με λευκή μπλούζα και ατημέλητη εμφάνιση προσπαθεί να εξηγήσει στους ανωτέρους του με όσο το δυνατό πιο απλά λόγια (αλλά και αρκούντως στρυφνά ώστε να κερδίσει μερικούς πόντους αυτοπεποίθησης) πώς ακριβώς λειτουργεί η τελευταία γραμμή προϊόντων που ετοιμάζει η ομάδα του. 

Όμως όχι. Όλα είναι στιγμιότυπα μιας πραγματικής ιστορικής διαδικασίας που εκτυλίσσεται με εντυπωσιακή συνέπεια (για όσους έχουν την απαραίτητη ευκρίνεια στο βλέμμα και δεν αρκούνται στο να αναμασάνε ανέξοδες, αλλά πολύ βολικές, «επαναστατικές» κοινοτοπίες) τα τελευταία τουλάχιστον εβδομήντα χρόνια. Το 1968 κι ενώ οι δρόμοι των δυτικών μητροπόλεων γεμίζουν με συνθήματα, φωτιές και δακρυγόνα ο John Lilly, νευροεπιστήμονας, ψυχαναλυτής και ένας εκ των νονών της ψυχεδελικής φράξιας της αντικουλτούρας του 60 [1Ο John Lilly είναι γνωστός για τους πειραματισμούς του με ψυχεδελικές ουσίες, αλλά και για τη χρήση δεξαμενών απομόνωσης (isolation tank) προς διερεύνηση της ανθρώπινης συνείδησης. Το σενάριο για την ταινία Altered States του 1980 βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε αυτούς τους πειραματισμούς του Lilly.], δημοσιεύει το βιβλίο του «Programming and Metaprogramming in the Human Biocomputer (Προγραμματισμός και Μέτα-προγραμματισμός στον Ανθρώπινο Βίο-υπολογιστή)». Από αυτό το βιβλίο προέρχεται το πρώτο απόσπασμα.
Το δεύτερο ανήκει στον Geoff Ling [2Βλ. το άρθρο του Michael Joseph Gross, The pentagon’s push to program soldiers’ brains], στρατιωτικό γιατρό, ο οποίος ίδρυσε και διηύθυνε για το διάστημα 2014–2016 το Γραφείο Βιολογικών Τεχνολογιών της DARPA, του ερευνητικού τμήματος του αμερικανικού στρατού.
Το τρίτο μπορεί να το βρει κανείς στην επίσημη σελίδα της DARPA. Περιγράφει ένα από τα χρηματοδοτικά προγράμματα που έχει ξεκινήσει η υπηρεσία προς την κατεύθυνση τηςνευρο-μηχανικής, το πρόγραμμα Targeted Neuroplasticity Training (ξεκίνησε το 2016) [3https://www.darpa.mil/program/targeted-neuroplasticity-training ].

Η DARPA αρέσκεται να αυτο-παρουσιάζεται ως η υπηρεσία εκείνη που αψηφά τις συμβάσεις και τολμά να χρηματοδοτεί «τρελά» σχέδια που ενέχουν υψηλό ρίσκο, αλλά τυχόν ευόδωσή τους μπορεί να αποφέρει μεγάλα οφέλη. Η αντίληψη αυτή για την DARPA είναι φυσικά κομμάτι της μυθολογίας που την περιβάλλει και απλά ένας άλλος, κομψός τρόπος για να πει κανείς ότι οι έρευνές της επικεντρώνονται σε τομείς αιχμής, αγγίζοντας (ή ενδεχομένως ακόμα και ξεπερνώντας) τα υπάρχοντα ηθικά ή νομικά όρια (βοηθούσης και της μόνιμης «κατάστασης εξαίρεσης» υπό την οποία λειτουργεί ο στρατός). Τα προγράμματά της ίσως αναδίδουν την αίσθηση του υπερ-φιλόδοξου (στα όρια της επιστημονικής φαντασίας), όμως πατάνε αρκετά καλά στην πραγματικότητα της επιστημονικής έρευνας, ακολουθώντας στενά τον βηματισμό της. Με άλλα λόγια, όσοι βιαστούν να απορρίψουν τέτοιες ιδέες ως ανερμάτιστες φαντασιοκοπίες μιας πρώην υπερ-δύναμης σε παρακμή ενδέχεται να ξυπνήσουν απότομα από τον ύπνο του δικαίου που ακόμα απολαμβάνουν. Το τεχνο-επιστημονικό σύμπλεγμα προελαύνει προς την κατάκτηση του «πνεύματος», έχοντας στη φαρέτρα του ήδη κάποια πρώτα, φαινομενικά εντυπωσιακά αποτελέσματα.

[...]

...η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Cyborg.
[ σημεία διακίνησης ]

Separatrix

Cyborg #22

Σημειώσεις

1 - Ο John Lilly είναι γνωστός για τους πειραματισμούς του με ψυχεδελικές ουσίες, αλλά και για τη χρήση δεξαμενών απομόνωσης (isolation tank) προς διερεύνηση της ανθρώπινης συνείδησης. Το σενάριο για την ταινία Altered States του 1980 βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε αυτούς τους πειραματισμούς του Lilly.
[ επιστροφή]

2 - Βλ. το άρθρο του Michael Joseph Gross, The pentagon’s push to program soldiers’ brains
Το άρθρο περιλαμβάνεται μεταφρασμένο στην ύλη αυτού του τεύχους. Διαβάστε το εδώ.
[ επιστροφή]

3 - https://www.darpa.mil/program/targeted-neuroplasticity-training
[ επιστροφή]

κορυφή